برساختِ دشمن

برساختِ دشمن یا دشمن‌انگاری، یکی از حیاتی‌ترین ابزارهایِ معرفت‌شناختی و سیاسی در پارادایمِ سلطه برایِ حفظِ انسجامِ داخلی و توجیهِ ضرورتِ امنیتِ توتالیتر است. در این فرآیند، سیستم با خلقِ یک «دیگریِ» اهریمنی، خطرناک و غیرانسانی در بیرون از مرزهایِ خود، تمامِ نارسایی‌ها، فقر و سرکوب‌هایِ داخلی را به مثابهٔ ضرورت‌هایِ دفاعی بازتعریف می‌کند. دشمن در این نگاه، نه یک موجودِ واقعی، بلکه یک برساختِ انتزاعی است که هر بار به شکلی تازه (بیگانه، جاسوس، خائن) ظاهر می‌شود تا شعله‌یِ ترس را در دلِ توده‌ها روشن نگاه دارد. این استراتژی با تکیه بر پروپاگاندایِ زیبایی‌شناختی، جهانِ بیرون را به مثابهٔ آشوبی دهشتناک (همچون «دارالمجانینِ سرخ») تصویر می‌کند تا سوژه‌هایِ محصور، حصرِ خود را نعمتی بزرگ بپندارند. از منظرِ فلسفی، برساختِ دشمن مانعِ شکل‌گیریِ آگاهیِ مرزی می‌شود، زیرا سوژه به جایِ نقدِ ساختارِ قدرتِ حاکم، تمامِ خشم و انرژیِ خود را معطوف به تهدیدهایِ فرضیِ بیرونی می‌کند. در جهان آرمانی، ما با نفیِ این قطب‌بندی‌هایِ کاذب، بر همبستگیِ جهانیِ جان‌ها تأکید داریم. دشمن‌انگاری با الوهیتِ قدرت پیوندی عمیق دارد؛ حاکمِ الهی همواره نیاز به یک «شیطانِ» دشمن دارد تا نقشِ منجیِ مطلق را ایفا کند. برایِ شکستنِ این چرخه‌یِ خشونت، باید به سویِ خردِ جان‌مدار بازگشت که در آن، هیچ جانی به مثابهٔ دشمن نگریسته نمی‌شود، بلکه همه‌یِ موجودات، پاره‌هایی از یک کلِ واحد هستند. این مفهوم، با زوالِ حافظه‌یِ تاریخی تکمیل می‌شود، چرا که با پاک کردنِ خاطره‌یِ پیوندهایِ انسانی و صلح‌آمیزِ گذشته، می‌توان هر کسی را به عنوانِ تهدیدی ابدی معرفی کرد. مقابله با برساختِ دشمن، مستلزمِ بیداریِ مسئولیت‌پذیریِ وجودی و جسارت برایِ دیدنِ حقیقتِ «دیگری» فراتر از روایت‌هایِ حاکمیت است. در نهایت، برساختِ دشمن، آیینه‌ای است که قدرت در برابرِ توده‌ها می‌گیرد تا زشتیِ چهره‌یِ خود را در آن به نامِ دیگری نشان دهد. رهایی از این توهم، گامِ بنیادین برایِ رسیدن به عدالتِ اصیل و استقرارِ صلحی است که بر بسترِ شناساییِ کرامتِ جانِ همگان، فارغ از مرزهایِ برساخته، بنا شده است.