مالکیتِ بر جان

مالکیتِ بر جان، یکی از تاریک‌ترین و بدوی‌ترین مفاهیمِ حقوقی و فلسفی است که بر ادعایِ سلطه و صاحب‌اختیاریِ یک سوژه بر هستی و اراده‌یِ جاندارِ دیگر دلالت دارد. این مفهوم، بنیادِ هرگونه برده‌داریِ نوین، استبدادِ خانگی و استثمارِ طبیعت را شکل می‌دهد. در این پارادایم، حیات نه به عنوانِ یک هدیه‌یِ یگانه و مستقل، بلکه به مثابهٔ کالایی در نظر گرفته می‌شود که می‌توان آن را خرید، فروخت، یا به ارث برد. مالکیتِ بر جان، با نفیِ فردیتِ هستی‌شناختی، موجودِ دیگر را به رتبه‌یِ یک ابژه یا شیء تنزل داده و هرگونه آزار و دخل‌وتصرف در وجودِ او را به نامِ حقِ مالکیت توجیه می‌کند. این ادعایِ گزاف، در ساختارهایِ سنتی تحتِ عناوینِ سرپرستی، ولایت و یا علقهٔ زوجیت پنهان گشته و منجر به ایجادِ زنجیرهایِ نامرئی بر دست و پایِ جان‌هایِ آزاد می‌گردد. از منظرِ خردِ اصیل، هیچ موجودی حقِ تصاحبِ جانِ دیگری را ندارد؛ چرا که جان، گوهری غیرقابلِ واگذاری و مطلق است. این نوع مالکیت، نه تنها مایهٔ رنجِ تحتِ سلطه، بلکه موجبِ سقوطِ اخلاقیِ مالک نیز می‌شود؛ زیرا او را در توهمِ خدای‌گونگی و قدرتِ مطلق غرق کرده و از درکِ همبستگیِ جهانیِ جانداران باز می‌دارد. در نظام‌هایِ مبتنی بر مالکیتِ بر جان، کنش‌هایی چون خرید و فروشِ برده‌وار و یا تعیینِ تکلیف برایِ سرنوشتِ دیگران، به امری عادی بدل گشته و عاطفه جایِ خود را به قراردادهایِ تملک‌گرا می‌دهد. عبور از این بحران، مستلزمِ استقرارِ عدالتِ جان‌مدار است که در آن، مالکیتِ تنها بر اشیاءِ بی‌جان معنا دارد و هر جاندار، مالکِ مطلقِ کالبد، اندیشه و رهاییِ خویش است. این تحول، نیازمندِ بازتعریفِ بنیادینِ مفاهیمِ خانواده، جامعه و سیاست بر پایهٔ احترامِ متقابل و نفیِ کاملِ هرگونه یوغِ بندگی است تا هیچ جانی در گرویِ جانی دیگر به گروگان گرفته نشود.