مولانا

مولانا

مقدمه

مولوی یا جلال‌الدین محمد بلخی یکی از مشهورترین شاعران فارسی‌زبان ایرانی است. نام کامل او «محمد بن محمد بن حسین حسینی خطیبی بکری بلخی» بوده و از القابی همچون «جلال‌الدین»، «خداوندگار» و «مولانا خداوندگار» نیز یاد می‌شود. زبان اصلی مولوی پارسی است و نفوذ و تأثیر او به ابعاد فراتر از مرزهای ملی و قومی گسترش یافته است.

شعرهای مولوی بسیار گسترده است و به زبان‌های مختلفی از جمله انگلیسی ترجمه شده است. او به‌طور گسترده به عنوان یکی از محبوب‌ترین و پرفروش‌ترین شاعران در ایالات متحده آمریکا شناخته می‌شود. آثار او بیشتر به زبان فارسی نوشته شده‌اند، اما در برخی از اشعارش از ترکی، عربی و یونانی کاپادوسی نیز استفاده کرده است. مثنوی معنوی او که در قونیه نگارش یافته، به عنوان یکی از برترین اشعار زبان فارسی شناخته می‌شود.

آثار او در سراسر ایران و جهان بزرگ خوانده می‌شوند و ترجمه‌های آثار او در مناطق مختلف جهان، از جمله ترکیه، آذربایجان، ایالات متحده و جنوب آسیا، بسیار محبوب و پرطرفدار هستند. او به‌طور گسترده تأثیرگذاری در بین ایرانیان، افغان‌ها، تاجیک‌ها، ترکیه‌ای‌ها، یونانیان، مسلمانان آسیای میانه و مسلمانان جنوب شرق آسیا داشته است.

زندگی‌نامه

جلال‌الدین محمد بلخی در شهر بلخ یا وخش در سال ۶۰۴ هجری قمری متولد شد. پدر او بهاءالدین مولانا محمد بن حسین خطیبی بود که از بزرگان صوفیه بود و در عرفان و سلوک سابقه‌ای دیرین داشت. او به اصول حقیقی معرفت و سلوک باطنی اهمیت می‌داد و از بحث و جدل‌های کلامی و لفظی دوری می‌جست. در مسیر زندگی خود، او سفرهای متعددی به بغداد، مکه و سپس به قونیه داشت. در قونیه با دعوت علاءالدین کیقباد سلجوقی سکونت یافت و تا آخر عمر خود در آنجا ماند.

مولانا در نوزده سالگی با گوهر خاتون ازدواج کرد و پس از مدتی در حدود سال ۶۲۸ قمری، پدرش سلطان‌العلما درگذشت. او به عنوان جانشین پدرش به سرپرستی مدرسه‌ای که پدرش تأسیس کرده بود، پرداخت و مریدان از او خواستند که جای پدرش را پر کند. وی در دوران زندگی خود با مخالفت برخی از روحانیان و مردمان محلی روبه‌رو شد و برخی از آنها به دلیل مواضع او در مباحثات و مناقشات کلامی و لفظی با او مخالفت کردند. از او به‌عنوان یکی از بزرگان عرفان و شاعران بزرگ فارسی‌زبان یاد می‌شود.

سید برهان‌الدین محقق ترمذی که مرید پاکدل پدر مولانا بود، نخستین کسی بود که مولانا را به راه روشن و وادی طریقت هدایت کرد. او به سفر رفت تا با مرشد خود، سلطان‌العلما در قونیه دیدار کند، اما وقتی به قونیه رسید، متوجه شد که مرشدش جان باخته است. برهان‌الدین سپس به مولانا رفت و از او خواست که از دانش و معارفی که از پدرش به او رسیده بود، به او آموزش دهد تا او نیز مانند پدرش در صدق و راستی شهود شود. مولانا در پی این درخواست، به دستور برهان‌الدین، به ریاضت و مراقبه پرداخت و نزدیک به نه سال با او هم نشین بود، تا اینکه برهان‌الدین به سوی دیگر جهان رفت.

مؤمنه خاتون، همسر بهاءالدین ولد و مادر جلال‌الدین محمد مولانا بود. گور او در قرامان یا لارنده کشف شده، بنابراین باید بین سال‌های ۶۲۶ تا ۶۱۹ هجری قمری، معادل ۱۲۲۹ تا ۱۲۲۲ میلادی از دنیا رفته باشد.

در سال‌های بعد از ۶۱۷ قمری، بهاءالدین ولد و خانواده‌اش به آناتولی مرکزی یا روم مهاجرت کردند. آنها مدتی در لارنده یا کرمن کنونی ساکن شدند. مردم هنوز هم به دیدن مسجد کوچکی که به افتخار او ساخته شده می‌روند.

کرمن، پایتخت سلجوقیان روم، در حدود یکصد کیلومتری جنوب خاوری قونیه واقع است. علاءالدین کیقباد که عالمان و عارفان سراسر دنیا را گرد خود جمع کرده بود، بهاءالدین ولد پدر مولوی را به این شهر فراخواند. بعضی مدعی شده‌اند که خانواده پدری بهاءالدین از احفاد ابوبکر، خلیفه اول اسلام هستند، اما دربارهٔ پیشینه قومی این خانواده اطلاع مسلمی در دست نیست.

مولانا و برادرش علاءالدین، احتمالاً از دختر قاضی مشرف بوده‌اند و بهاءولد زن یا زنان دیگری داشته و احتمالاً از آن‌ها نیز صاحب فرزندانی بوده‌است. بهاءولد در معارف خود از دو زن یاد کرده‌است. البته شاید روایتی که در انتساب سلطان العلما به خلیفه اول یعنی ابوبکر بن ابی قحافه به افواه افتاده و رواج یافته، از آن باشد که نام جد مادری وی «ابوبکر» بوده‌است، و بعدها نام شمس‌الائمه ابوبکر محمد، با نام ابوبکر نخستین خلیفه راشدین درآمیخته باشد. خاندان بهاءولد هم نسبت صدیقی و ابوبکری داشت و هم نسبت علوی ادعا می‌کرد.

شاعر پارسی‌گوی مولانا در سن ۳۷ سالگی به عنوان یک عارف و دانشمند برجسته شناخته می‌شد. مریدان و مردم از دانش و حکمت او بهره‌مند بودند. در سن ۳۷ سالگی، شمس‌الدین محمد بن ملک داد تبریزی به دیدار مولانا رفت و این ملاقات کوتاه باعث شیفتگی مولانا به شمس‌الدین شد. این دورهٔ پرشور در زندگی مولانا را آغاز کرد. در طی ۳۰ سال، مولانا آثار بزرگی را به جامعه ارائه داد که از برترین نمونه‌های اندیشهٔ بشری محسوب می‌شوند

بازگشت مولانا از بازار به خانه را در یک روزی تصور کنید که یک غریبه بی‌ادب از او سوالی غیرمنتظره پرسید: “صراف عالم معنی، محمد برتر بود یا بایزید بسطامی؟” مولانا با صدایی پر از خشم پاسخ داد: “محمد (ص) سر حلقهٔ انبیاست، بایزید بسطام را با او چه نسبت؟” درویش تاجرنما صدا کرد: “پس چرا آن یک سبحانک ما عرفناک گفت و این یک سبحانی ما اعظم شأنی به زبان راند؟” مولانا فرو ماند و گفت: “درویش، تو خود بگوی.” او پاسخ داد: “اختلاف در ظرفیت است که محمد را گنجایش بیکران بود، هر چه از شراب معرفت در جام او می‌ریختند همچنان خمار بود و جامی دیگر طلب می‌کرد. اما بایزید به جامی مست شد و نعره برآورد: شگفتا که مرا چه مقام و منزلتی است! سبحانی ما اعظم شانی!” از آن به بعد، بیگانگی آن دو به دوستی تبدیل شد. نگاه شمس تبریزی به مولانا می‌گفت که از دور آمده‌ام تا به دنبال تو بگردم، اما چطور می‌توان به الله نزدیک شد؟

و نگاه مولانا به او پاسخ داد: “مرا ترک مکن درویش و این‌بار مزاحم را از شانه‌هایم بردار.”

شمس تبریزی در حدود سال ۶۴۲ قمری با مولانا آشنا شد و او را به قدری شیفته خود کرد که مولانا از درس و وعظ دست کشید و به شعر و ترانه، دف و سماع اختصاص داد. از آن زمان، مولانا در شعر و شاعری پیشرفت کرد و اشعار پرشور عرفانی خلق کرد. گرچه نامعلوم است که شمس تبریزی به مولانا چه گفت و چه آموخت که او را در این مسیر تغییر داد، اما مشخص است که شمس تبریزی دانشمندی ماهر و جهانبین بود و بیان‌های او در ادبیات، لغت، تفسیر قرآن و عرفان گواه بر دانش و سواد او است.

مریدان به دلیل نادیده گرفته شدن توسط مولانا و ناپدید شدن شمس تبریزی، در گرفتاری بودند و از آن برای ایجاد فتنه استفاده می‌کردند. آنها به شمس تبریزی توهین می‌کردند و او را تحقیر می‌کردند. این تنفر و ناراحتی شمس تبریزی را به حدی رساند که در ۲۱ شوال ۶۴۳ قمری، در زمانی که مولانا ۳۹ سال داشت، از قونیه به دمشق رفت. این حادثه باعث اندوه و نگرانی مولانا شد. مریدان که متوجه اثرات این حادثه بر مولانا شده بودند، پشیمانی خود را ابراز کردند و از مولانا عذرخواهی کردند.

مولانا دستور داد که فرزندش سلطان ولد به همراه یک گروه به دمشق برود تا شمس تبریزی را به قونیه بازگرداند. شمس تبریزی پس از بازگشت به قونیه، سلطان ولد را با قدردانی از این کار به همراه خود به قونیه بازگرداند. او برای یک ماه پیاده در رکاب شمس تبریزی راه را پیمود تا به قونیه برسد و مولانا از غم و اندوه رها شود.

با این حال، مشکلات بین مریدان مولانا دوباره برانگیخته شد و باعث غیبت دائمی شمس تبریزی شد. او از اقدامات ناپسند مریدان رنجیده بود و این مسئله به حدی رسید که او به سلطان ولد از این اتفاقات شکایت کرد.

در نهایت، شمس تبریزی به‌طور ناگهانی از قونیه رفت و هیچ خبری از او نیامد. تاریخ و شیوه سفر او به درستی مشخص نیست و مبهم است.

غیبت شمس تبریزی باعث بی‌آرامی مولانا شد و وی به شدت در آن دوره احساس یاس کرد. او روز و شب به سماع می‌پرداخت و حال آشفته‌اش در شهر به سرعت شناخته شد.

بازگشت مولانا از دمشق به قونیه بدون یافتن شمس تبریزی، باعث شد که وی به دنبال حقیقت و رهایی از محدودیت‌های جهان حسی و مادی بگردد. او در خود حقیقت شمس تبریزی را پیدا کرد و درک کرد که آنچه که در جستجویش بود، در واقع درون خودش متمرکز شده است.

مولانا پس از بازگشت به قونیه، رقص و سماع را به عنوان وسیله‌ای برای تمرین رهایی و آزادی در نظر می‌گرفت. او این فعالیت‌ها را برای نزدیک شدن به حقیقت اساسی و اجتناب از محدودیت‌های عالم حسی و مادی می‌دید. این تمرین‌ها به او کمک می‌کردند تا پله‌پله به سوی بام عالم قدس و بی‌نهایت عروج کند.

با گذشت چندین سال، مولانا همچنان در سرش حال و هوای شمس تبریزی را حس می‌کرد. او بار دیگر به دمشق سفر کرد؛ اما همچنان نتوانست شمس تبریزی را پیدا کند و به قونیه بازگشت.

در آن روز غم‌انگیز، شهر قونیه در آغوش زمستان بود و یخ‌بندان زمستانی فضایی گرم و پر از عزاداران در سوگ ایستاده بود. سیلاب مردمی از همه طبقات و ادیان، از جوانان تا سالخوردگان، از مسلمانان و گبران، مسیحیان و یهودیان، همگی در این مراسم عزاداری شرکت می‌کردند.

بسیاری از مستکبران و افرادی که پیش از این به دینداری و ایمان راه نیافته بودند، در آن روز برای اولین بار زنارهای تکبر خود را می‌بُریدند و به سوی ایمان حرکت می‌کردند. این مراسم سوگ بی‌نهایت و عزاداری برای چهل شبانه‌روز پس از درگذشت مولانا در قونیه ادامه یافت.

آثار مولانا

مثنوی معنوی از آثار بزرگ مولاناست که به عنوان یکی از مهم‌ترین آثار ادبی و عرفانی در ادبیات فارسی شناخته می‌شود. این مجموعه شعر شامل شش جلد است و بیش از بیست و هفت هزار بیت دارد. بسیاری این اثر را به عنوان یکی از بزرگترین آثار شعر عرفانی می‌شناسند.

مولوی کتاب مثنوی معنوی را با بیتی آغاز می‌کند که به معنی “بشنو این نی چون شکایت می‌کند، از جدایی‌ها حکایت می‌کند” است. در مقدمهٔ عربی مثنوی معنوی که خود مولانا نوشته است، این کتاب را به تأکید “اصول دین” نامیده است. این اثر در طول بیش از پنجاه سال نگارش شده و به عنوان پیامی از رهایی و وارستگی برای بشر سرگشته امروز شناخته می‌شود. مثنوی معنوی فقط یک اثر عرفانی نظری نیست، بلکه یک کتاب جامع عرفان نظری و عملی است.

اگرچه مثنوی معنوی با سایر آثار ادبی و شعری فارسی تفاوت‌هایی دارد، اما تمرکز آن بر موضوعاتی مانند نیایش و توجه به حق و حقایق عالم معنا قابل آشکار است. این اثر غنی شامل مجموعه‌ای از ترانه‌ها، قصه‌ها، و داستان‌هایی است که به شکل شعری و سخنانی نثری به نظریات عرفانی و فلسفی مولانا می‌پردازد.

مثنوی معنوی با استفاده از اشعاری با مضامین عمیق و پویا، خواننده را به دنیای عرفانی مولانا می‌کشاند. این اثر با استفاده از تصاویر شعری و موسیقی زبان شعر، به خواننده امکان می‌دهد تا در فهم بهتری از مفاهیم عمیق عرفانی دست یابد.

دیوان شمس تبریزی یا دیوان کبیر و غزلیات مولانا که به زبان‌های یونانی، عربی و ترکی نیز ترجمه شده‌اند، بیشتر به زبان فارسی نوشته شده‌اند و از محبوبیت فراوانی برخوردارند. دیوان شمس تبریزی شامل غزلیات مختلف است که عمده آن‌ها به فارسی سروده شده‌اند. علاوه بر غزلیات، مولانا رباعیاتی نیز نوشته که بخشی از دیوان او را تشکیل می‌دهند.

رباعیات مولانا که در دیوان شمس تبریزی جای دارند، در سال ۱۳۱۲ هجری قمری در مطبعهٔ اختر (استانبول) به طبع رسیدند. این بخش از دیوان حاوی ۱۶۵۹ رباعی یا ۳۳۱۸ بیت است. برخی از این رباعیات به شهادت قرائن به مولانا نسبت داده شده‌اند، اما دربارهٔ قسمتی از آن تردیدهایی وجود دارد و این مورد ممکن است انتساب صحیح به او نباشد.

فیه ما فیه

این کتاب مجموعه‌ای از تقریرات هفتاد و یک گانهٔ مولاناست که در طی سی سال در جلسات مختلف بیان شده است. سخنان این کتاب توسط پسر او، سلطان ولد، یا برخی از مریدانش یادداشت شده و به این شکل گردآوری شده است. مطالب این کتاب شامل مباحث عرفانی دینی و اخلاقی است و با سبک ساده و روان، از اصطلاحات پیچیده خودداری کرده است.

نخستین ترجمهٔ این کتاب به زبان انگلیسی با عنوان “گفتمانهای رومی” در سال ۱۹۷۲ توسط آرتور آربری منتشر شد. سپس ترجمه دوم این کتاب به نام “آیاتِ غیب: گفتمان‌های جلال‌الدین رومی” در سال ۱۹۹۴ توسط ویلر تگستون به چاپ رسید.

مجموعهٔ مواعظ و مجالس مولانا شامل سخنانی است که او به صورت اندرز و تذکیر در منابر بیان کرده است. نسخهٔ خطی این کتاب در کتابخانهٔ سلیم آقا در اسکندریه نگهداری می‌شود و تاریخ نگارش آن به سال ۷۸۸ میلادی می‌رسد. در این خطبه‌ها، مولانا به تفسیر آیات قرآن و احادیث پرداخته است. او از شعرهای سنائی، عطار و دیگر شاعران معروف نیز در این مجموعهٔ خطبه‌ها استفاده کرده است. بر اساس روایت‌ها، پس از دورهٔ شمس تبریزی، مولانا به درخواست بزرگان، به خصوص صلاح الدین زرکوب، این خطبه‌ها را ایراد می‌کرده است. این خطبه‌ها به زبان فارسی ساده نوشته شده‌اند، اما استفاده او از نقل قول‌های عربی و روایت‌های اسلامی، تخصص و دانش او در این زمینه را نشان می‌دهد.

مجموعهٔ نامه‌های صد و پنجاه گانهٔ مولانا (مشهور به مکتوبات) شامل نامه‌هایی است که مولانا به معاصران خود نوشته است. دو نسخهٔ این مجموعه در کتابخانهٔ دارالفنون استانبول نگهداری می‌شود. این نامه‌ها به زبان فارسی تألیف شده‌اند و به شاگردان، اعضای خانواده، دولتمردان و افراد صاحب نفوذ مخاطب هستند. نامه‌های مولانا نشان از این دارند که او جامعه‌ای از شاگردان را اطراف خود گردآوری کرده بود. متن نامه‌ها به طور آگاهانه‌ای پیچیده و مطابق با سبک مکاتبه با اشراف و دولتمردان نگاشته شده‌اند، در مقایسه با دو اثر منثور فارسی قبلی او.

باورهای مولانا

مولانا به عنوان یکی از منتقدان نظریه حد وسط در اخلاق شناخته می‌شود. این نظریه یکی از اصول اساسی در فلسفهٔ اخلاق اسلامی است که معتقد به این است که بیش‌اندازه‌گرایی و کم‌اندازه‌گرایی در هر امری منجر به ناروا و ناپایداری می‌شود و همینطور هرچیزی که در میانهٔ دو اندازه قرار می‌گیرد، می‌تواند بهترین حالت را برای فرد فراهم آورد.

مولوی به چندین شیوه به این نظریه انتقادات مطرح کرده است. یکی از اصلی‌ترین انتقادات او به این نظریه این است که در بسیاری از موارد، این امر ناممکن است که بتوان یک وسط مشخص و معین برای مسائل مختلف ایجاد کرد. همچنین، وی بر این باور است که بسیاری از اصول اخلاقی و ارزش‌ها نسبت به افراد و شرایط مختلف متغیر هستند و نمی‌توان به آن‌ها از یک دیدگاه ثابت نگاه کرد.

با این حال، نظریه حد وسط همچنان یکی از موضوعات مهم در فلسفهٔ اخلاق اسلامی است و بسیاری از دانشمندان اسلامی و فلاسفهٔ معاصر همچنان به این اصل پایبند هستند.

مولانا از جمله فلاسفه و عارفانی است که به معرفت و شناخت اهمیت زیادی می‌دهد و شناخت شهودی را به عنوان معتبرترین شکل شناخت می‌پذیرد. او باور دارد که شناخت مستند به تجربه و شهودی که از طریق قلب و روح فراهم می‌آید، ارزش بیشتری دارد. به عبارت دیگر، او معتقد است که احساسات و شهود دل، ارزش بیشتری نسبت به استدلالات منطقی دارند.

مولانا با در نظر گرفتن این مفهوم، شناخت عقلی را در مرتبه‌ای پایین‌تر از شناخت شهودی قرار داده است. او می‌دانست که برخی افراد ممکن است به دلایل مختلف دسترسی به شناخت شهودی نداشته باشند، بنابراین برای آن‌ها شناخت عقلی و استدلالی را معتبر و مجاز می‌داند. اما او همچنین به اهل استدلال توصیه می‌کند که اگر استدلالات آن‌ها با شهود و احساسات اهل دل مغایرت داشت، باید بیشتر به شناخت شهودی و احساسات دل اعتماد کنند و آن را بپذیرند.

در این مفاهیم، مولانا تلاش می‌کند تا اهمیت قلب و دل را در مسیر روحانیت و معرفتی بیان کند و بیان کند که شناخت حقیقت و رهایی در نهایت از طریق ارتباط با حقیقت دل و روح بدست می‌آید.

مولانا دربارهٔ مسئلهٔ جبر و اختیار دیدگاهی متعادل دارد و نزاع بین طرفداران جبر و اختیار را ناشی از حکم الهی می‌داند. او خود را متعلق به هیچ‌کدام از این دو گروه نمی‌داند و معتقد است که این نزاع تنها وسیله‌ای است که می‌تواند نیکی‌ها و بدی‌های انسان‌ها را آشکار کند.

مولانا از منظری معتدل به نظر می‌رسد و به عنوان یک عارف و فیلسوف، بیشتر به مسائل عمیق و روحانی پرداخته است. او معتقد است که تنها با ارتباط مستقیم با خداوند و تمرکز بر طریق روحانی، انسان می‌تواند به روشنی و آرامش دست یابد. این دیدگاه مولانا نشان می‌دهد که او تمایلی به بحث‌ها و نزاعات فلسفی و دینی زیادی ندارد و تاکید بر ارتقاء روحانیت و انسانیت دارد.

مولانا در ترکیه

مولانا در ترکیه به عنوان یک قدیس و شاعر بزرگ شناخته می‌شود و طریقت مولویه در این کشور دارای پیروان بسیاری است. او به عنوان یک شاعر و مرشد معنوی در تاریخ و فرهنگ ترکیه جایگاه ویژه‌ای دارد و پیروان او به دو دسته ولدی و شمسی تقسیم می‌شوند.

مراسم‌های سماع و رقص و خواندن اشعار مولانا در مولوی خانه در روزهای جمعه در ترکیه بسیار رایج است. طریقت مولویه از سایر طرق معروف در ترکیه مانند نقشبندی و دیگر طرق معنوی مورد احترام و تقدیر بسیاری قرار دارد.

مراسم زیارت مقبرهٔ مولانا در شهر قونیه که به “کعبه العشاق” مشهور است، هر ساله در ماه آذر برگزار می‌شود و پیروان مولوی اعتقاد دارند که زیارت این مقبره نیمی از ثواب حج را دارد. این نشان می‌دهد که مولانا و آثار و تأثیرات او همچنان در فرهنگ و زندگی مردم ترکیه جایگاه ویژه‌ای دارد.

مولانا در جهان

یونسکو در سال 2007 سال جهانی مولانا را اعلام کرده و به مناسبت پایان این سال، مراسم‌ها و برنامه‌های متعددی در سراسر جهان برگزار شد. مراسم‌های مختلفی به مناسبت پیشنهاد ترکیه برگزار شد و ترکیه به عنوان کشور محرک اصلی در این موضوع نقش مهمی داشت.

مراسم‌ها و برنامه‌ها به مناسبت سال جهانی مولانا شامل جشن‌ها، نشست‌ها، نمایشگاه‌ها، کنفرانس‌ها و سمینارها بودند. این مراسم‌ها به ترویج آثار و مفاهیم مولانا و تاثیرات او در فرهنگ و ادب جهانی اختصاص داشتند.

همچنین، ترکیه و کشورهای دیگری که تاثیرات مولانا را در فرهنگ و ادب خود دارند، مراسم‌ها و برنامه‌هایی را به مناسبت این رویداد برگزار کردند. این رویداد به ترویج آثار و افکار مولانا و تبادل فرهنگی بین کشورها کمک کرد.

این مراسم و برنامه‌ها نشان از اهمیت و ارزش مولانا در فرهنگ و ادب جهانی دارند و نشان از تأثیر گسترده او در زمینه‌های مختلف دارند.

جمع‌بندی

مولانا جلال الدین بلخی یکی از بزرگترین شاعران، عارفان، و فیلسوفان ایرانی و جهان است که از طریق آثارش، ارزشمندترین اصول عرفانی و اخلاقی اسلامی را به ارمغان آورد. آثار او شامل مثنوی معنوی، دیوان شمس تبریزی، رباعیات، مکتوبات، و مجموعه‌هایی از مواعظ و نامه‌هاست که همگی نشان از عمق عرفانی، دانش اسلامی، و ادبیات غنی او دارند. مولانا به عنوان یک شاعر بزرگ و معلم روحانی، اصول اخلاقی و اسلامی را در آثارش به تصویر می‌کشد و از شناخت شهودی به عنوان معتبرترین شناخت می‌گوید. او در آثار خود به مباحث مختلفی از جمله عشق، عرفان، اخلاق، و نزاع میان جبر و اختیار می‌پردازد. افکار و ارزش‌های مولانا تاثیر وسیعی در فرهنگ و ادب جهانی داشته و همچنان نیز در جوامع مختلف به عنوان یک قدیس و مرجع عرفانی مورد احترام و توجه قرار می‌گیرد.