فقدانِ آرمان

فقدانِ آرمان، وضعیتی هستی‌شناختی و عاملِ اصلیِ انجمادِ حرکتِ جانداران به سویِ رهایی است که در آن، اراده از جهت‌گیریِ متعالی تهی شده و در دامِ تکرارِ فرسایندهٔ تاریخ گرفتار می‌گردد. این مفهوم، بیانگرِ خلاءِ معنایی است که راه را برایِ نفوذِ پارادایمِ مکر هموار می‌سازد؛ چرا که در غیابِ یک هدفِ والایِ جان‌مدار، کنش‌ها به سطحِ بقایِ بیولوژیک تقلیل یافته و انفعال به عنوانِ شیوهٔ زیستِ غالب پذیرفته می‌شود. فقدانِ آرمان، ریشه در فرسایشِ آگاهی و درونی‌سازیِ عادتِ به بندگی دارد، به گونه‌ای که جاندار حتی در لحظاتِ طغیان، به دلیلِ نداشتنِ تصویری روشن از حقیقت، ناخواسته به بازتولیدِ ساختارهایِ سلطه می‌پردازد. از منظرِ خردِ جان‌مدار، این وضعیت بزرگ‌ترین تراژدیِ حیات است، زیرا پتانسیل‌هایِ عظیمِ جان برایِ تحولِ جهان را در نطفه خفه کرده و جامعه را در سوگِ آرزوهایِ دفن‌شده می‌نشاند. فقدانِ آرمان، فضایی را پدید می‌آورد که در آن مکرپژوهان می‌توانند به سادگی با وعده‌هایِ کوچک و اصلاحاتِ سطحی، عطشِ رهایی را سرکوب کنند. در این ساحت، عدالت به واژه‌ای بی‌روح بدل گشته و مسئولیت‌پذیریِ وجودی جایِ خود را به طلبکاریِ بی‌حاصل از قدرت می‌دهد. برایِ عبور از این بحران، بیداریِ بنیادین و بازگشت به آرمان‌هایِ اصیلِ هستی، نظیرِ رهاییِ مطلقِ تمامیِ جانداران، ضرورتی گریزناپذیر است. آرمان، قطب‌نمایی است که در اقیانوسِ متلاطمِ مکر، مسیرِ شکوفایی را نشان می‌دهد و در غیابِ آن، هر خروشی به بن‌بستِ یأس ختم خواهد شد. فقدانِ آرمان، پیوندی وثیق با زمینِ سوخته دارد؛ چرا که تخریبِ طبیعت و کرامتِ جان، ثمرهٔ زیستن در جهانی است که غایتِ والایی برایِ خود متصور نیست. در جهانِ آرمانی، این فقدان با استقرارِ نظمی جبران می‌شود که در آن، هر جانی بر مدارِ آرزویِ وصال به حقیقت حرکت می‌کند. مبارزه با فقدانِ آرمان، نه از طریقِ تحمیلِ باورها، بلکه از راهِ احیایِ توانِ تخیل و بازخوانیِ تاریخ بر پایهٔ دردِ مشترک میسر است. در تحلیلِ نهایی، فقدانِ آرمان نمادِ مرگِ تدریجیِ روح در کالبدِ جامعه است که تنها با شعله‌ور شدنِ آتشِ حقیقت و درکِ عمیقِ قانونِ رهایی، می‌توان از آن عبور کرد و فصلی نو در تاریخِ حیات گشود.