خردِ ابزارساز

خردِ ابزارساز، مرحله‌ای از تطورِ عقلانیت است که در آن، تفکر تنها به مثابهٔ وسیله‌ای برایِ تسلط بر محیط، بهینه‌سازیِ فرآیندها و استخراجِ منابع تعریف می‌شود. این نوع از خرد، با بریدن از حکمتِ وجودی و نفیِ ارزش‌هایِ کیفی، جهان را به آزمایشگاهی برایِ تحققِ اهدافِ تکنیکال بدل کرده است. خردِ ابزارساز، مبنایِ پارادایمِ سلطه است که در آن، هر پدیده تنها تا زمانی معتبر است که کارکردی در جهتِ افزایشِ قدرت یا ثروت داشته باشد. این عقلانیتِ تقلیل‌یافته، جانِ موجودات را نادیده گرفته و آن‌ها را به اشیایی برایِ دستکاری و بهره‌برداری بدل می‌کند. خردِ ابزارساز، خالقِ تمامیِ ماشین‌هایِ نظارت، سلاح‌هایِ کشتار و سیستم‌هایِ استثماری است که با نقابِ «کارآمدی»، حقیقتِ زندگی را به مسلخ می‌برند. در این ساحت، تفکر نه برایِ درکِ چراییِ وجود، بلکه برایِ پاسخ به «چگونه ساختن» به کار گرفته می‌شود، و بدین ترتیب، علم از ساحتِ رهایی‌بخشِ خود خارج شده و به ابزاری برایِ بردگیِ مدرن بدل می‌گردد. این مفهوم نشان‌دهندهٔ بیگانگیِ عقل از جان است؛ جایی که هوشِ بشری در خدمتِ تخریبِ طبیعت و پایمال کردنِ کرامتِ جانداران درآمده است. خردِ ابزارساز، با تکیه بر کمیت‌گراییِ محض، هرگونه امرِ قدسی و استعلایی را ابطال کرده و جهان را به مجموعه‌ای از ابزارهایِ در خدمتِ ابزارهایِ دیگر تقلیل می‌دهد. گذار از این پارادایم، مستلزمِ استقرارِ خردِ جان‌مدار است که در آن، عقل نه برایِ تسلط، بلکه برایِ فهمِ همبستگیِ کیهانی و پاسداری از حریمِ امنِ حیات به کار گرفته می‌شود. در واقع، خردِ ابزارساز بن‌بستِ نهاییِ تمدنِ مادی است که در آن، قدرتِ ساختن به قیمتِ نابودیِ معنا و زوالِ اخلاقیِ موجودِ انسانی تمام شده است.