وهمِ انصاف

وهمِ انصاف، در نقدِ رادیکالِ الهیات و تئودیسه، به معنایِ افشایِ ماهیتِ کاذبِ عدالتِ متافیزیکی است که می‌کوشد رنج‌هایِ عینیِ بشری را با وعده‌هایِ موهومِ پاداشِ اخروی توجیه کند. این مفهوم، سازوکاری استعلایی برایِ تخدیرِ توده‌ها و مشروعیت‌بخشی به نابرابری‌هایِ فاحشِ زمینی است. زمانی که نظام‌هایِ قدرت از برقراریِ عدالتِ واقعی ناتوان می‌مانند، به توهمِ عدالتِ الهی متوسل می‌شوند تا اعتراضات را به تعویق انداخته و ظلم را بخشی از یک «حکمتِ پنهان» جلوه دهند. از منظرِ پدیدارشناسی، وهمِ انصاف زنجیری است بر دست و پایِ عقل که مانع از درکِ ریشه‌هایِ سیاسی و اقتصادیِ فقر و ستم می‌شود. در جهانِ آرمانی، ما این وهم را با عدالتِ انضمامی و پاسخگوییِ شفافِ قدرت جایگزین می‌کنیم. نقدِ این مفهوم، در واقع دفاع از کرامتِ جان در «اینجا و اکنون» است. وهمِ انصاف به شکنجه‌گران اجازه می‌دهد که در سایه‌یِ توبه و اشک، از مسئولیتِ جنایاتِ خود بگریزند، در حالی که قربانیان همچنان در خاکسترِ رنج می‌سوزند. برایِ عبور از این بن‌بست، ضرورت دارد که اخلاق را از چنگالِ الهیاتِ اقتدارگرا رها کرده و بر پایه‌یِ وجدانِ بشری بازسازی کنیم. انصاف، نه یک مفهومِ آسمانی، بلکه قراردادی اجتماعی و وجودی است که باید در بطنِ قوانینِ زمینی و با تکیه بر نفیِ آزار محقق شود. تنها با فروپاشیِ این وهم است که انسان می‌تواند مسئولیتِ واقعیِ خلقِ جهانی عادلانه را بر عهده بگیرد.