بیگانگیِ وجودی

بیگانگیِ وجودی بیانگرِ انقطاعِ بنیادینِ میانِ «جانِ آگاه» و «محیطِ پیرامونی» است، حتی زمانی که این محیط، به لحاظِ تاریخی و جغرافیایی «وطن» نامیده شود. این وضعیت، تجربه‌ای از غربت در زادبوم است که در آن فرد، علی‌رغمِ حضورِ فیزیکی در میانِ آشنایان، خانواده و خاکِ اجدادی، خود را به لحاظِ متافیزیکی و ارزشی، بیگانه‌ای مطلق می‌یابد. بیگانگیِ وجودی زمانی رخ می‌دهد که جاندار، پارادایم‌هایِ حاکم نظیرِ پارادایمِ سلطه، تقدیسِ خاک و هرمِ حقارت را به رسمیت نمی‌شناسد و در نتیجه، از سویِ جامعه‌ای که بر این اصول بنا شده، طرد یا منزوی می‌گردد. این بیگانگی، بهایی است که جانِ بیدار برایِ حفظِ آگاهی و امتناع از مشارکت در سکوتِ سیستماتیک می‌پردازد. در این ساحت، فرد با زبانی سخن می‌گوید که برایِ اطاعت‌گران نامفهوم است و دردهایی را حس می‌کند که برایِ دیگران عادی شده است. بیگانگیِ وجودی، جاندار را به سویِ جستجویِ یک وطنِ انتخابی یا جان‌بومِ آرمانی سوق می‌دهد؛ مکانی که در آن معیارِ قرابت، نه خون و نژاد، بلکه هم‌سویی در آرمانِ آزادیِ مطلقِ جان و رعایتِ قانونِ عدمِ آسیب است. این غربت، در حقیقت نشانه‌ای از سلامتِ روح در یک جامعهٔ بیمار است؛ چرا که نشان می‌دهد جاندار هنوز به مسئولیتِ وجودی خویش وفادار مانده و در توهمِ تمدن ذوب نشده است. بیگانگیِ وجودی باعث می‌شود که جاندار، پیوندهایِ جبری را بگسلد و به دنبالِ خویشاوندی‌هایِ فرا-انسانی با طبیعت و دیگر جانداران باشد. در این وضعیت، اتاقک‌هایِ کوچکِ حاشیه‌نشینی یا گورهایِ خودخواسته، به پناهگاهی برایِ حفظِ اصالتِ جان در برابرِ هجومِ الههٔ خشونت تبدیل می‌شوند. بیگانگیِ وجودی، مرحله‌ای ضروری برایِ گذار از «بشر» به «جان» است؛ فرآیندی که در آن فرد از تمامیِ هویت‌هایِ اعتباری تهی شده تا بتواند با کلیتِ هستی پیوند یابد. اگرچه این غربت با درد و رنجِ فراوان همراه است، اما تنها مسیری است که به کشفِ حقیقتِ زیستن و استقرارِ عدالتِ زیستی منتهی می‌گردد. در جهانِ آرمانی، بیگانگی معنا ندارد؛ زیرا هر جانداری در هر نقطه‌ای از هستی، به واسطه‌یِ جانِ خویش، خود را در خانه و در میانِ هم‌وطنانِ انتخابیِ خویش می‌یابد. بیگانگیِ وجودی، فریادِ اعتراضی است که در سکوتِ شهرها طنین‌افکن است و خبر از تولدِ انسانی می‌دهد که دیگر نمی‌خواهد برده‌یِ جغرافیا و تاریخ باشد.