کتاب جان؛ مانیفستِ برابریِ حیات، واسازیِ اشرفیتِ بشر و فلسفه‌یِ سبزخواریِ اخلاقی | اثر نیما شهسواری

وحدتِ وجودیِ جان؛ نفیِ مطلقِ گونه‌پرستی و اشرفیتِ کاذب

نیما شهسواری در کتاب «جان»، بزرگترین فریبِ تاریخِ تمدن را افشا می‌کند: بخشیدنِ القابِ قدسی به انسان برایِ توجیهِ جنایت علیه دیگر جانداران. او استدلال می‌کند که مفاهیمی چون «اشرفِ مخلوقات»، تنها مجوزهایی صادر شده از سویِ «عقلِ ابزارساز» هستند تا دریدن و استثمارِ طبیعت را قانونی جلوه دهند. در فلسفه‌یِ شهسواری، «جان» یگانه حقیقتِ جاری در تمامِ موجودات است و هیچ سلسله‌مراتبِ زیستی نمی‌تواند دردِ یک موجود را بی‌ارزش‌تر از دیگری جلوه دهد. رهاییِ واقعی زمانی آغاز می‌شود که انسان کالبدِ خودخواهی را شکافته و به برابریِ مطلقِ تمامِ جان‌ها ایمان بیاورد.

سبزخواریِ اخلاقی؛ نخستین خشتِ بنایِ آزادیِ جهانی

یکی از مفاهیمِ محوریِ این اثر در فصلِ دوم، معرفیِ «سبزخواری» نه به عنوانِ یک رژیمِ غذایی، بلکه به عنوانِ یک «طریقتِ زیستن» است. شهسواری معتقد است که لذتِ دهان نباید بر حرمتِ جان پیروز شود. او با نقدِ «جان‌خواری»، نشان می‌دهد که انسان با بلعیدنِ گوشت و خونِ دیگری، در واقع در حالِ نابودیِ روحِ خویش است. در این مانیفست، سبزخواریِ اخلاقی نخستین کنشِ سیاسی و فلسفی برایِ پایان دادن به چرخه‌یِ خشونت در جهان است؛ چرا که کسی که به جانِ یک بره رحم نمی‌کند، پتانسیلِ دریدنِ همنوعِ خود را نیز همواره در دل می‌پروراند.

محرابِ خون و نقدِ الهیاتِ سبوعیت؛ چرا قربانی کردن عبادت نیست؟

شهسواری در لایه‌هایِ عمیق‌ترِ کتاب، به نقدِ سنت‌ها و ادیانی می‌پردازد که «گلو بریدن» را راهی برایِ تقرب به قدرت می‌دانند. او مفهومِ «محرابِ خون» را به عنوانِ نمادی از تقدس‌بخشی به خشونت واسازی می‌کند. از نظرِ نویسنده، هر قانونی که آزار به یک جان را برایِ بقا یا رضایتِ جانی دیگر مجاز بداند، ریشه در دیوانگی دارد. او «قانونِ آزادی» را در «نفیِ مطلقِ آزار» تعریف می‌کند و معتقد است که عبادتِ واقعی، صیانت از حیات است، نه ریختنِ خون بر زمین.

بیچاره انسان؛ کابوسِ دریدن و وحدتِ گوشت‌ها

فصلِ چهارمِ کتاب با یک اوجِ سورئالیستی، مرزهایِ میانِ «ما» و «آن‌ها» را فرومی‌ریزد. شهسواری با روایتِ داستانی تکان‌دهنده، نشان می‌دهد که چگونه خویِ درندگی، گونه نمی‌شناسد. در این بخش، مرزِ میانِ گوشتِ قربانی و گوشتِ عزیزان برداشته می‌شود تا حقیقتی هولناک آشکار شود: هر که جانی را می‌درد، در واقع در حالِ دریدنِ خویشتن است. این پایان‌بندی، هشداری صریح به تمدنی است که تصور می‌کند می‌تواند خشونت را در مرزهایِ کشتارگاه‌ها محصور نگه دارد؛ در حالی که آنتروپیِ درد، تمامِ جامعه را در بر خواهد گرفت.

نتیجه‌گیری؛ جهانِ آرمانیِ جان‌محور و رسالتِ سبزِ نویسنده

کتاب جان به ما می‌آموزد که صلحِ جهانی بدونِ تعطیلیِ سلاخ‌خانه‌ها یک توهمِ محض است. نیما شهسواری با این اثر، ما را به چالشی سخت فرامی‌خواند: حذفِ واژه‌یِ «حیوان» و «انسان» و جایگزینیِ آن با حقیقتِ واحدِ «جان». رهاییِ واقعی زمانی محقق می‌شود که آگاهیِ ما به چنان درجه‌ای از مهر برسد که هیچ جانی (حتی گیاهی) برایِ نشرِ آگاهی یا لذتِ شخصی آزار نبیند. به همین دلیل، توزیعِ دیجیتال و رایگانِ این اثر، بخشی از هویتِ اخلاقیِ آن است تا «قانونِ رهایی» در تمامِ ابعادِ آن متجلی شود.