تعصب

تعصب، حصاری ذهنی و سدی معرفت‌شناختی است که توسطِ نظام‌هایِ قدرت برایِ صیانت از نظمِ حاکم و سرکوبِ خردِ منتقد پدید می‌آید. این مفهوم، به معنایِ دلبستگیِ کورکورانه به پندارهایِ پیشینی و تقدیسِ جزم‌گرایانهٔ ارزش‌هایی است که بر پایهٔ یگانگی و برتری‌طلبی بنا شده‌اند. تعصب، ابزاری استراتژیک برایِ برانگیختنِ توده‌ها علیه مفاهیمِ رهایی‌بخشی چون شرک و مشارکت است؛ چرا که با آلوده کردنِ ساحتِ ایمان به کینه، هرگونه اندیشهٔ نوین را به مثابهٔ کفر و ارتداد معرفی می‌کند. در این پارادایم، تعصب مانع از ظهورِ خردِ جان‌مدار می‌شود و جانداران را در چنبرهٔ سنت‌هایِ پوسیده و درندگیِ مقدس نگاه می‌دارد. این واژه، ریشه در ترس از دگرگونی دارد و از طریقِ بازتولیدِ مفاهیمِ موهومی چون «نژادِ برتر» یا «آیینِ یگانه»، زمینه را برایِ استثمار و قتل‌عامِ دیگران فراهم می‌سازد. تعصب، آگاهی را مسخ کرده و جاندار را به پیاده‌نظامِ بی‌چون و چرایِ والانشینان بدل می‌کند تا به نامِ دفاع از ارزش‌ها، ریشهٔ برابری را برکنند. از منظرِ هستی‌شناختی، تعصب تبلورِ حقارتِ جانی است که به جایِ جستجویِ حقیقت در تکثرِ هستی، به انزوایِ یکتایی پناه برده است. برایِ غلبه بر این ویروسِ ذهنی، بیداریِ خرد و گشودگی در برابرِ مجادله و نقد ضرورتی انکارناپذیر است. تعصب، با ایجادِ هیاهو، مانع از شنیده شدنِ صدایِ رهایی گشته و جهان را به سویِ تقابل‌هایِ خونین سوق می‌دهد. در جهانی که تعصب حکمفرماست، کرامتِ جان فدایِ جزمیت‌هایِ آلوده به قدرت می‌شود. تنها با عبور از این تحجر و پذیرشِ اصلِ مشارکتِ همگانی در فهمِ حقیقت است که می‌توان نظمی لایقِ زیستن بنا کرد و از آتشِ ویرانگرِ عصبیت‌هایِ جاهلانه در امان ماند.