تبارشناسیِ ذبحِ ملوکیت: آنچه در آستانهٔ «جهان‌گیر» شدن فرومی‌ریزد

برایِ ورود به افقِ «جهان‌گیر» بودن  در معنایِ حقیقی، رادیکال و سه‌وجهیِ آن  بزرگ‌ترین فریب آن است که گمان کنیم این ساحت، مقامی برای تصاحب، انباشت یا فتوحاتِ تمدنی است. تمدنِ ماشینی و قدرتِ مرکزی همواره این واژه را به معنایِ کشورگشایی، تسلطِ بوروکراتیک و بسطِ سیطره‌یِ «منِ کاذب» بر فضاها تعریف کرده‌اند؛ هندسه‌ای که در آن، اربابِ خودخوانده‌یِ بشر برایِ اثباتِ اقتدارِ خویش، درختان را غارت، خاک را اسیر و جانِ جانداران را در چرخ‌دنده‌هایِ صنعت ذبح می‌کند.

اما جهان‌گیر بودن در ساحتِ اصیلِ جان‌گرایی، حرکتی معکوس و شالوده‌شکن است. این رویکرد، در آغوش کشیدنِ دنیا با تمامِ رنج‌ها و زیبایی‌هایش، بدونِ کمترین میل به تسلط و تملک است. بنابراین، گامِ اول برای دست یافتن به این آغوشِ کیهانی، هجرت از تمامِ آن چیزهایی است که سیستم برای بقایِ بندگیِ ما به عنوانِ «ارزش» حقنه کرده است. اگر آگاهی اراده کند که در معنایِ واقعی جهان‌گیر باشد، باید پیش از هر چیز، فرآیندِ واسازی و دست کشیدن از باروهایِ اسارت‌بارِ زیر را آغاز سازد.

۱. دست کشیدن از «منِ کاذب» و مرزهایِ برساختهٔ جامعه

بزرگ‌ترین مانع برایِ اتصال با شبکه‌یِ یکپارچه‌یِ زیست، هویتی است عاریه‌ای که بوروکراسیِ اداری و آموزشی از دورانِ کودکی در ذهنِ ما مهندسی کرده است.

• انحلالِ شناسه‌هایِ رتبه‌ای: جهان‌گیرِ حقیقی در اولین قدم از تشنجِ رتبه‌بندی‌هایِ صنعتی، عناوینِ شغلی، اضطراب‌هایِ معیشتیِ تحمیلی و منزلت‌هایِ بورژوایی دست می‌کشد. این‌ها حصارهایی هستند که سیستم به دورِ سوژه می‌کشد تا او جهان را پاره‌پاره و از پشتِ عینکِ منفعت‌طلبی تماشا کند.

• ابطالِ مرزبندی‌هایِ تفکیک‌کننده: دست کشیدن از منِ کاذب یعنی فرارفتن از ناسیونالیسم‌هایِ بدوی و جغرافیاهایِ قراردادیِ قدرتِ مرکزی. زمانی که این تارهایِ مصنوعی فرو می‌ریزند، آگاهی به حافظه‌یِ کیهانیِ خویش بازمی‌گردد؛ ساحتی که در آن هیچ مرزی میانِ جانِ انسان با جانِ خاک، درخت و حیوان وجود ندارد.

۲. اسقاطِ حقِ مالکیت بر طبیعت و جانداران (عبور از آنتروپوسنتریسم)

نمی‌توان ادعایِ در آغوش کشیدنِ دنیا را داشت، در حالی که هنوز اسنادِ مالکیتیِ تمدنِ ماشینی را محترم می‌شماریم. قوانینِ وضع‌شده‌یِ سیستم، طبیعت را تا سطحِ «کالا و مال» تقلیل داده‌اند.

• تحریمِ ساختارهایِ حاصل از رنج (Veganism): جهان‌گیر بودن مستلزمِ دست کشیدنِ مطلق از مصرفِ هر آن چیزی است که محصولِ به بند کشیدن، استثمار و غارتِ صاحبانِ جان است. گیاه‌خواریِ مطلق در این بستر، نه یک رژیمِ غذاییِ لوکس، بلکه یک نافرمانیِ وجودی و سلبِ مشروعیتِ عینی از کارتل‌هایِ کشتار و صنعتِ غارت است.

• انحلالِ روحیهٔ اربابی: بشر باید از توهمِ اربابِ مطلقِ حیات بودن دست بکشد. صیانت از یک درختِ در حالِ قطع یا پاسداری از حیاتِ آزادِ یک جاندارد، تنها زمانی ممکن می‌شود که انسان از میل به تسلط بر آن‌ها دست شسته باشد و برابریِ حیاتی را به عنوانِ تنهای هنجارِ هستی بپذیرد.

۳. توقفِ شتابِ تحمیلی و طردِ هیاهویِ کلان‌شهرها

سیستم با تزریقِ سرعت، بمبارانِ اطلاعاتیِ الگوریتم‌ها و شتابِ مکانیکی، فرصتِ تأمل را از انسان می‌رباید تا کرختیِ سیستماتیکِ وجدان استمرار یابد.

• پناه بردن به خلوتِ زاینده: برایِ جهان‌گیر شدن، باید از هیاهویِ مسخ‌کننده‌یِ رسانه‌ها و صنایعِ سرگرمی که برایِ صیانت از برده‌هایِ راضی طراحی شده‌اند، دست کشید. این انزوایِ فلسفی و جدی، سنگری است که در آن بمبارانِ داده‌ها متوقف شده و به آگاهی اجازه می‌دهد تا رنجِ عریانِ جاری در تمدنِ صنعتی را درک کرده و آن را به سوختِ موتورِ عصیان بدل سازد.

نمودارِ واسازی: تجسدِ ذات در گسست از فرامینِ سیستم

در این نقطه‌یِ عزیمت، تضادِ درونیِ معرفت‌شناختی به اوجِ خود می‌رسد. هندسه‌یِ این گذار و آنچه که سوژه باید از آن دست بکشد، در ساختارِ زیر تبیین می‌شود:

[ منِ کاذب: تشنهٔ فتح، کینه، رقابتِ صنعتی، تملکِ جانداران ]
                              │
                              ▼ (دست کشیدن و امتناعِ رادیکال)
[ ذاتِ بیدار (ژنوذو): درگیری با خویشتن و امتناع از بازتولیدِ خشونت ]
                              │
                              ▼ (تجسدِ آگاهی)
[ مقامِ جهان‌گیر: آغوشِ گشوده بر تمامیتِ زیست، برابریِ حیاتی، صیانت از جان ]

زمانی که این گسست رخ می‌دهد، مفهومِ ذات (ژنوذو) در عالی‌ترین فرمِ زیباشناختیِ خود ظاهر می‌شود؛ جایی که ذات با خودش درگیر است و نمی‌خواهد انتقام بگیرد. منِ کاذبِ جامعه‌ساخته به ما حکم می‌کند که در برابرِ ستمِ سیستم، به کینه‌توزی و بازتولیدِ خشونت روی آوریم. اما انسانِ بیدارشده با دست کشیدن از میل به انتقام، چرخ دنده‌هایِ قدرتِ مرکزی را فلج می‌سازد. او این رنجِ شریف را پذیرا می‌شود تا قلمِ آزاد و کلمه‌اش، بدونِ خودستایی و سلبریتی‌زدگی، به آیینه‌یِ واسازیِ تمدنِ ماشینی بدل گردد.

 پرسش‌هایِ ساختاری

دست کشیدن از مواهبِ برده‌داریِ مدرن، آستانه‌یِ یک پیکارِ سهمگینِ معرفتی است. از تمامیِ فیلسوفان، نویسندگانِ مستقل و دغدغه‌مندانِ حوزه‌یِ جان‌گرایی دعوت می‌شود دیدگاه‌هایِ استدلالیِ خود را حولِ این محورهایِ ساختاری تبیین کنند:

1. چالشِ فرسایشِ معیشتی در لحظهٔ دست کشیدن: زمانی که فرد تصمیم می‌گیرد از منطقِ سود و رقابتِ طبقاتیِ سیستم دست بکشد، کارتل‌هایِ اقتصادی چگونه با ابزارِ بوروکراسی و نیازهایِ اولیه، سعی در به زانو درآوردنِ این آگاهیِ جهان‌گیر دارند؟ راهکارِ صیانت از این اقتدارِ اخلاقی چیست؟

2. مرزِ میانِ خلوتِ زاینده و انزوایِ منفعنانه: دست کشیدن از هیاهویِ کلان‌شهرها و بمبارانِ الگوریتمی، چگونه می‌تواند از تبدیل شدن به یک افسردگیِ انفعالی مصون مانده و به ساحتی پویا برایِ صیانتِ بی‌واسطه از درختان و حیاتِ جانداران بدل شود؟

3. مفهومِ ژنوذو در سلاخ‌خانهٔ اخلاقِ سیستمی: امتناعِ ذات از کینه‌توزی و دست کشیدن از میلِ بدویِ انتقام، چگونه تاروپودِ نظام‌هایِ حقوقیِ قدرتِ مرکزی را که بر پایه‌یِ کنترل، تفکیک و جزا بنا شده‌اند، بی‌اعتبار و ویران می‌سازد؟

4. نقشِ قلمِ آزاد در رسوا کردنِ سبزشویی: در عصری که سیستم تلاش می‌کند حتی دست کشیدن از محصولاتِ خشونت‌زا را به یک مُدِ تجاریِ لوکس بورژوایی (Greenwashing) تقلیل دهد، نویسنده‌یِ مستقل با چه استراتژی‌هایِ زبانی در متونِ Serious خود، می‌تواند اصالتِ این عصیان را حفظ کند؟

5. مختصاتِ حیات در افقِ پسا-تملک: اگر روزی توده‌ها بتوانند از حقِ مالکیت بر طبیعت و خودمرکزبینیِ انسانی دست بکشند، ساختارِ هم‌زیستیِ جانداران و انسان‌ها در یک تمدنِ جان‌محور، بدونِ نیاز به سلول‌هایِ انضباطیِ کنونی، چه جلوه‌یِ عینی و ملموسی به خود خواهد گرفت؟