کتاب دَوَران؛ واکاویِ چرخه ابدیِ قدرت، نقدِ استبدادِ رسانه‌ای و مانیفستِ طغیان بر تکرارِ تاریخ | اثر نیما شهسواری

دیالکتیکِ دَوَران؛ چرا تاریخ همواره تکرار می‌شود؟

نیما شهسواری در کتاب «دَوَران»، ریشه‌یِ شکستِ انقلاب‌ها را در جابه‌جاییِ صرفِ طبقات می‌بیند. او معتقد است تا زمانی که «اصلِ قدرتِ خدای‌گونه» پابرجا باشد، تغییرِ حاکمان (مانندِ تقابلِ نادر و ناصر) تنها چرخه‌یِ استثمار را نوسازی می‌کند. در این نگاه، «دَوَران» نمادِ چرخه‌یِ ابدی است که در آن اکثریتِ خاموش، به جایِ ساختنِ نظامی بر پایه‌یِ خرد، به دنبالِ بت‌هایِ جدید می‌گردند. شهسواری با کالبدشکافیِ این تکرار، از ما می‌خواهد که به جایِ تغییرِ ساقه، به تغییرِ ریشه بیاندیشیم؛ ریشه‌ای که در آن هیچ «مغزِ متفکرِ واحدی» حقِ ولایت بر جان‌هایِ دیگر را نداشته باشد.

استبدادِ نرم و لالاییِ رسانه؛ مسخ در سطحِ نورانی

یکی از درخشان‌ترین بخش‌هایِ این مجموعه (کانایی و محشر)، به تبارشناسیِ قدرت در عصرِ مدرن می‌پردازد. شهسواری نشان می‌دهد که چگونه «دیوِ درونِ غار» که پیش‌تر با وحشت حکومت می‌کرد، اکنون به درونِ گوشی‌هایِ همراه و «جعبه‌هایِ جادو» نفوذ کرده است. این استبدادِ نرم، با استفاده از پروپاگاندا و ایجادِ نیازهایِ کاذبِ مصرف‌گرایی، فردیتِ انسان را ذوب کرده و «ندیدنِ حقیقت» را به یک فضیلتِ جمعی بدل می‌کند. در دنیایِ «دَوَران»، رسانه ساحری است که زشت‌ترین جنایات را در قالبِ نمایش‌هایِ عامه‌پسند تقدیس کرده و آگاهی را در تئاترِ قدرت به مسلخ می‌برد.

ناشهروندی و غربتِ نامرئی؛ دیوارها در سرزمینِ رؤیاها

شهسواری در داستانِ «لانام»، تجربه‌یِ تلخِ مهاجرت را از زاویه‌ای متفاوت روایت می‌کند. او نشان می‌دهد که «سرزمینِ رؤیاها» (غرب) خود زندانی با دیوارهایِ نامرئی است که در آن پناهجو به «مفت‌خواره» و «ناشهروند» تقلیل می‌یابد. این بخش از کتاب، ساختارهایِ تبعیض‌آمیزِ جهانی را افشا می‌کند که در آن برچسب‌ها و القاب، جایگزینِ حرمتِ انسانی شده‌اند. نویسنده معتقد است که رهایی در فرار به جغرافیایِ دیگر نیست، بلکه در بیداری و بازپس‌گیریِ وطن از چنگالِ «والانشینان» است؛ پیامی که در نمادِ «دستانِ گره‌کرده‌یِ برون‌مانده از خاک» متبلور می‌شود.

واسازیِ دموکراسی و الهیاتِ قدرت؛ هرمِ چرخانِ بندگی

نویسنده در فصولِ انتهایی (دالیز و دَوّار)، به نقدِ رادیکالِ «دموکراسی‌هایِ نمایشی» و «هرمِ قدرتِ مذهبی» می‌پردازد. او نشان می‌دهد که چگونه ساحرانِ سیاسی با استفاده از آرایِ عمومی، استبدادِ ثروت را تثبیت می‌کنند. شهسواری با ترسیمِ هرمِ «خدا-روحانی-سرباز-اکثریت»، ثابت می‌کند که تمدن‌ها در طولِ تاریخ تنها نامِ این مناصب را تغییر داده‌اند، در حالی که ماهیتِ بندگیِ اکثریت ثابت مانده است. راهِ خروجِ پیشنهادیِ او، گذار به یک «اخلاقِ جان‌محور» است؛ جهانی که در آن نه تنها انسان‌ها، بلکه تمامِ جانداران (جانِ جهان) از حقوقِ برابر برخوردار باشند.

نتیجه‌گیری؛ طغیان بر ماشینِ تکرار

کتاب دَوَران به ما هشدار می‌دهد که بزرگترین دشمنِ آزادی، «عادت به بندگی» است. نیما شهسواری با این مجموعه داستان، آیینه‌ای در برابرِ ما می‌گیرد تا ببینیم چگونه خودِ ما در بازتولیدِ نظمِ حاکم نقش داریم. رهایی در دَوَران، یعنی شکستنِ بت‌هایِ ذهنی و بریدن از رقابت‌هایِ دیوانه‌واری که تمدنِ مدرن به ما تحمیل کرده است. این کتاب، مانیفستی برایِ تمامِ کسانی است که می‌خواهند از دایره‌یِ تکرارِ تاریخ خارج شده و جهانی بر پایه‌یِ «مهر»، «برابری» و «حرمتِ تمامِ جان‌ها» بنا کنند.